ΠΡΟΣΕΓΓIΣH ΤΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΙΩΚΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

1. Γενικές παρατηρήσεις.

Ο "παραδοσιακός" τρόπος προσεγγίσεως του εγκλήματος , δηλ. της περιγραφής του δράστη με την κατάθεση του θύματος , της συλλογής πληροφοριών από πληροφοριοδότες της διεξαγωγής έρευνας, κατάσχεσης κλπ. δεν ισχύει στον κυβερνοχώρο. Ο "ηλεκτρονικός δράστης`` ή `` ηλεκτρονικός εγκληματίας" δεν θα πάρει το όπλο, ούτε θα φορέσει τα γάντια και θα εισέλθει στη Τράπεζα για να τη ληστέψει ή σ΄ ένα σπίτι για να κλέψει. Αντίθετα με τους κατάλληλους κωδικούς αριθμούς, που κατά κανόνα παράνομα έχει αποκτήσει ( πάλι διαπράττοντας ένα ηλεκτρονικό έγκλημα ) θα δώσει εντολή για μεταφορά ενός χρηματικού ποσού από τον λογαριασμό του "ηλεκτρονικού θύματος" σ΄ ένα άλλο στο εξωτερικό . Και όταν το θύμα πάρει είδηση την εναντίον του ενέργεια ο δράστης ή θα έχει μεταφέρει τα χρήματα σε διάφορους άλλους λογαριασμούς για να χαθούν τα ίχνη του , ή θα τα έχει "σηκώσει " και θα έχει εξαφανισθεί . Στο μέλλον οι κλέφτες δεν θα κυκλοφορούν με την κουκούλα και το περίστροφο στο χέρι, ούτε θα τους περιμένει ο συνεργός τους με την μηχανή αναμμένη για να διαφύγουν. Οι μελλοντικοί κλέφτες θα είναι σκυμμένοι πάνω σ΄ ένα πληκτρολόγιο, μέσω του οποίου θα δίνουν εντολές σε μικρούς , αλλά πανίσχυρους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και οι κλοπές τους θα απαιτούν από τους Αστυνομικούς, όλο και πιο εξειδικευμένες γνώσεις .

Αλλά και στην περίπτωση εκείνη που ο παθών αντιλαμβάνεται εγκαίρως ότι έπεσε θύμα ηλεκτρονικού εγκλήματος, ερωτάται: Σε ποια Αρχή θα καταγγείλει το έγκλημα αυτό; ΄Έχει η Αρχή αυτή τις απαιτούμενες γνώσεις να ερευνήσει την αξιόποινη πράξη που της καταγγέλθηκε;

2. Αρμόδιες υπηρεσίες για την έρευνα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο

Στα λεγόμενα τεχνολογικώς αναπτυγμένα κράτη, όπου το έγκλημα στον κυβερνοχώρο ``ανθεί``, έχουν συσταθεί ειδικές υπηρεσίες για την έρευνα και καταπολέμηση του νέου αυτού εγκλήματος. Ενδεικτικώς αναφέρεται ότι στις Η.Π.Α. το F.B.I. έχει συστήσει το National Infrastructure Protection Center (NIPC), με παραρτήματα σε διάφορες πολιτείες για την έρευνα των σχετικών εγκλημάτων. Στα πλαίσια μάλιστα της ``Ηλεκτρονικής Αστυνομίας`` έχει συσταθεί ειδική μονάδα, που έχει ως αντικείμενο το ``σπάσιμο`` των κωδικών των ηλεκτρονικών επιστολών (e-mails ), που χρησιμοποιούν οι έμποροι ναρκωτικών και τα δίκτυα παιδεραστίας . Ομοίως έχει συσταθεί ειδικό σώμα Εισαγγελέων, οι οποίοι ύστερα από κατάλληλη εκπαίδευση, ασχολούνται με το έγκλημα στον κυβερνοχώρο . Παρόμοια εκπαίδευση έχει γίνει και στους Δικαστές. Στην Scotland Yard έχει συσταθεί το Computer Fraud Squad. Στον Καναδά έχει συσταθεί το the Royal Canadian Mounted Police Computer Crime Unit.

Δεκάδες συναντήσεις, συνέδρια κλπ γίνονται κάθε χρόνο από τις παραπάνω υπηρεσίες για θέματα σχετικά με την καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Επίσης έχουν εκδοθεί δεκάδες γραπτές οδηγίες (guide lines) και Κώδικες Πρακτικής (Code of Practice), που απευθύνονται στους δημόσιους εκείνους λειτουργούς, οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με την έρευνα και την καταπολέμηση των σχετικών εγκλημάτων. Ενδεικτικώς αναφέρεται ο Κώδικας Πρακτικής του Τμήματος Εμπορίου και Βιομηχανίας (DTI) της Βρετανίας (The British Code of Practice - Department of Industry).

3. Γενικά για τις έρευνες που έχουν σχέση με το έγκλημα στον κυβερνοχώρο

Οι δικαστικές-Αστυνομικές έρευνες που γίνονται προς διακρίβωση εγκλημάτων του κυβερνοχώρου, ουδεμία σχέση έχει με τις έρευνες , που μέχρι τώρα γνωρίζουμε . Στις μέχρι τώρα "παραδοσιακές" έρευνες ο ερευνών έψαχνε σε συγκεκριμένο χώρο π.χ. δωμάτια, συρτάρια κλπ. για να εντοπίσει το αναζητούμενο αντικείμενο. Σήμερα έχει να ψάξει files , note pads , botes, dada, κρυπτογραφημένα στοιχεία κλπ. Μπορεί το προς έρευνα αντικείμενο να βρίσκεται μπροστά στα μάτια του ερευνητή και να μην μπορεί να το εντοπίσει , εάν δεν έχει τις απαραίτητες τεχνικές γνώσεις . Ερωτάται λοιπόν, πως θα διεξαχθεί σε μια τέτοια περίπτωση η αστυνομική έρευνα ; Ο "παραδοσιακός Εισαγγελέας " και η "παραδοσιακή αστυνομία" δεν επαρκούν πλέον για την εξιχνίαση των σχετικών εγκλημάτων.

Ενα άλλο πρόβλημα είναι ότι στην κοινή έρευνα το αντικείμενο βρίσκεται σ΄ ένα σημείο . Αντίθετα στο έγκλημα του κυβερνοχώρου το αντικείμενο μπορεί να βρίσκεται σε πολλούς υπολογιστές οι οποίοι μάλιστα μπορεί να βρίσκονται σε διάφορες χώρες. Το πρόβλημα του τόπου τελέσεως είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζεται κατά την καταπολέμηση της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο, δεδομένου ότι, η ίδια αξιόποινη πράξη μπορεί να διαπράττεται ταυτόχρονα σε εκατοντάδες ή και χιλιάδες τόπους τελέσεως. Γενικώς ο αριθμός των τόπων τελέσεως εξαρτάται από την συγκεκριμένη λειτουργία του διαδικτύου (αποστολή e-mails, new groups, internet relay chat, κλπ). Ακόμα και σε δορυφόρους ( Satellite-technology ) είναι δυνατό να βρίσκονται τα αποδεικτικά στοιχεία , δεδομένου ότι , οι επικοινωνίες ( κινητά τηλέφωνα κλπ.) γίνονται πλέον δορυφορικώς.

Σε κάθε περίπτωση όμως δημιουργείται πρόβλημα όχι μόνο σε θέματα Δικαστικής και Αστυνομικής συνεργασίας, αλλά και σε θέματα κατά τόπον αρμοδιότητος ως προς την εκδίκαση της πράξεως. Η έννοια επίσης των γεωγραφικών συνόρων είναι άγνωστη στα εγκλήματα του κυβερνοχώρου. Ειδικότερα, όταν οι υπολογιστές (computers) είναι συνδεδεμένoi μεταξύ των ολόκληρος ο πλανήτης αποτελεί " μία χώρα". Κατά συνέπεια οι μέχρι τώρα Διεθνείς Συμβάσεις περί αμοιβαίας Δικαστικής Συνδρομής και Συνεργασίας, είναι "παραχωρημένες" στο πεδίο του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Η Δικαστική συνεργασία στα συγκεκριμένα θέματα του κυβερνοχώρου, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να είναι ταχύτατη.

4. Η Ελληνική Αστυνομική Πραγματικότητα

Στην Ελληνική Αστυνομία δεν υπάρχει ακόμα ειδικό Τμήμα, που να ερευνά αποκλειστικώς το έγκλημα στον κυβερνοχώρο. Το ερευνούμενο έγκλημα εξετάζεται από το αντίστοιχο ``συμβατικό`` τμήμα της Αστυνομίας. Έτσι η παιδική πορνογραφία ερευνάται από το τμήμα Ανηλίκων, ενώ μια ανθρωποκτονία θα ερευνηθεί από το Τμήμα ανθρωποκτονιών. Επειδή κατά κανόνα τα περισσότερα εγκλήματα του κυβερνοχώρου έχουν οικονομικό αντικείμενο, το Τμήμα Οικονομικού Εγκλήματος, θεωρείται πιο εξειδικευμένο στο σχετικό αντικείμενο. Εχει μάλιστα συσταθεί ειδική ομάδα αντιμετωπίσεως του Ηλεκτρονικού Οικονομικού Εγκλήματος, το οποίο στελεχώνεται από εκπαιδευμένους στο ηλεκτρονικό έγκλημα αστυνομικούς.

Σε κάθε περίπτωση όμως την σχετική έρευνα συνδράμει με τις ειδικές της γνώσεις η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών (Δ.Ε.Ε.) και ειδικότερα το εργαστήριο γραφολογίας, στο οποίο υπάγεται και λειτουργεί ο Τομέας Ανάλυσης Ψηφιακών δεδομένων. Ο Τομέας αυτός δημιουργήθηκε το 1992, στελεχώνεται δε από ειδικά εκπαιδευμένους αστυνομικούς, με τεχνογνωσία στην εξέταση λογισμικού κατασχεθέντων ηλεκτρονικών υπολογιστών, στο ``σπάσιμο`` κωδίκων κλπ Επίσης στο Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως λειτουργεί η Διεύθυνση Πληροφορικής, η οποία όμως δεν έχει σχέση με την έρευνα των εγκλημάτων του κυβερνοχώρου. Η Διεύθυνση αυτή υπάγεται στον κλάδο Διοικητικής Υποστήριξης του Υ.Δ.Τ. και έχει ως αρμοδιότητα την ανάπτυξη και την τεχνική υποστήριξη στον τομέα της πληροφορικής, για όλες τις υπηρεσίες της Αστυνομίας .

5. Συλλογή και διατήρηση των αποδεικτικών στοιχείων

Η ανακριτική τεχνική, όπως είναι η συλλογή των αποδεικτικών στοιχείων, η λήψη των μαρτυρικών καταθέσεων, η διενέργεια των ερευνών κλπ, απαιτεί διαφορετική τεχνική από εκείνη των ``κοινών`` εγκλημάτων . Κύριο χαρακτηριστικό της συλλογής και εκτίμησης των αποδεικτικών στοιχείων είναι ότι, οι νομικές γνώσεις του (προ) ανακριτικού υπαλλήλου δεν επαρκούν για την έρευνα της υποθέσεως. Οι κατάλληλες και επαρκείς ειδικές τεχνικές γνώσεις είναι εξ ίσου σημαντικές -αν όχι και σημαντικότερες- από τις νομικές. Π.χ. η εσφαλμένη αποσύνδεση των καλωδίων του ηλεκτρονικού υπολογιστή, στον οποίο είναι ``αποθηκευμένα`` τα αποδεικτικά στοιχεία. Μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνισή (``χάσιμο``) των . Η παρατηρητικότητα επίσης του (προ)ανακριτικού υπαλλήλου είναι σημαντική, π.χ. ο συνδυασμός αριθμών, που μπορεί μεν να εμφανίζονται (εξωτερικώς) ως αριθμοί τηλεφώνων, ενδεχομένως να αποτελούν τα ``κλειδιά`` (passwords) πρόσβασης στο σύστημα ή ακόμα και τους κωδικούς αποκρυπτογράφησης, σε περίπτωση που τα στοιχεία (data) τηρούνται κρυπτογραφημένα. Μετά την συλλογή των αποδεικτικών στοιχείων σημαντική είναι η γνώση του (προ)ανακριτικού υπαλλήλου για την διατήρησή των. Η έκθεσή των π.χ. σε ήλιο, υγρασία, σκόνη κλπ, ενδεχομένως να οδηγήσει στην καταστροφή των.

6. Ηλεκτρονική απόδειξη

Η λεγομένη ηλεκτρονική απόδειξη ("electronic evidence") δεν ταυτίζεται με τα ``παραδοσιακά`` αποδεικτικά μέσα. Τα τελευταία αυτά είναι ``χειροπιαστά``, έχουν κατά κανόνα υλική υπόσταση και μπορούν να εντοπιστούν σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Αντίθετα τα ηλεκτρονικά αποδεικτικά μέσα είναι κατά κανόνα ``μη χειροπιαστά`` μπορεί να τα κατευθύνει ή και να τα διαχειρίζεται κάποιος από μακριά, να αλλάζει την μορφή και το περιεχόμενό των ή ακόμα και να τα εξαφανίζει με το πάτημα ενός πλήκτρου.

Παράδειγμα: ο εγκληματίας Α αποστέλλει με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail) κρυπτογραφημένη επιστολή από την χώρα Χ, στον επίσης εγκληματία Β, ο οποίος διαμένει στην χώρα Ψ, αναφέροντάς του λεπτομέρειες σχετικά με την ελεγχομένη παράδοση (άρθρο 9 Ν. 1990/91) μεγάλης ποσότητος ναρκωτικών ουσιών . Η Αστυνομική Αρχή της χώρας που παρακολουθεί την περίπτωση διαπιστώνει ότι ο Β, δεν παραλαμβάνει αμέσως το ``γράμμα`` (e-mail), γιατί κατά την ώρα αποστολής - λήψεως έχει κλειστό τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του.
Ερωτάται: Σε ποιες νόμιμες ενέργειες μπορεί να προβεί η Αστυνομία προκειμένου να αποκτήσει και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει το ``κλειδί`` του κρυπτογραφημένου μηνύματος; Θεωρείται το "e-mail" επιστολή τηλεγράφημα ή τηλεομοιοτυπικό έγγραφο (fax) ; Σε περίπτωση που αυτό (e-mail) θεωρείται ως επιστολή, πρέπει να εφαρμοστούν οι σχετικές διατάξεις περί ανοικτών επιστολών (Συνταγματική προστασία κλπ.) ή περί κλειστών επιστολών (ευκολότερη κατάσχεση κλπ.) Δικαιούται η Αστυνομία να κατάσχει το ``γράμμα`` (e-mail) στις εγκαταστάσεις του παροχέα; Σε θετική περίπτωση δικαιούται να ανοίξει το e-mail και να το διαβάσει; Οταν το e-mail βρίσκεται στις εγκαταστάσεις του παροχέα ??? αποτελεί κλειστή ή ανοικτή επιστολή; Μπορεί η Αστυνομική Αρχή να υποχρεώσει τον παροχέα να της παραδώσει όλη την ηλεκτρονική αλληλογραφία μεταξύ Α και Β; Μπορεί να υποχρεωθεί ο παροχέας να φυλάττει για ορισμένο χρονικό διάστημα (και για πόσο) τα ``στοιχεία - δεδομένα`` (data) που ``περνούν`` από τις εγκαταστάσεις του; Και μόνο το παραπάνω απλό (για το διαδίκτυο) παράδειγμα αρκεί για να δώσει το μέγεθος των σημαντικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει, αυτός που ασχολείται με την έρευνα του εγκλήματος στο διαδίκτυο.

7. Ηλεκτρονική Υπογραφή (digital Signature)

Χαρακτηριστική περίπτωση ηλεκτρονικής αποδείξεως αποτελεί η αξιολόγηση της ηλεκτρονικής ή ψηφιακής υπογραφής (digital Signature).
Ψηφιακή υπογραφή είναι η υπογραφή εκείνη που τίθεται στα (ηλεκτρονικά) έγγραφα, τα οποία διακινούνται δια μέσου του διαδικτύου( ή και των computers γενικότερο) από τον εκδότη του εγγράφου. ΄Έχει σχέση δηλ. η ψηφιακή υπογραφή με την γνησιότητα του εγγράφου και αποτελεί το αντίστοιχο της ιδιόχειρης (φυσικής) υπογραφής. Η ψηφιακή υπογραφή τίθεται σε συμφωνίες που γίνονται "εξ αποστάσεως" δηλ. οι αντισυμβαλλόμενοι βρίσκονται σε διαφορετικό τόπο. Η ψηφιακή υπογραφή είναι συνυφασμένη με την κρυπτογραφία. Βρίσκει πρακτική εφαρμογή στις Τράπεζες, στο ηλεκτρονικό εμπόριο, στις ηλεκτρονικές συναλλαγές και ειδικότερα στις συναλλαγές που γίνονται εξ αποστάσεως .Λέγοντας ηλεκτρονικό εμπόριο (electronic commerce ή απλώς e- commerce) εννοούμε την εμπορική εκείνη δραστηριότητα που αναπτύσσεται δια μέσου συνδεδεμένων ηλεκτρονικών υπολογιστών (internet).

Στο Ποινικό Δίκαιο ο Νομοθέτης προσδιορίζει την έννοια του ηλεκτρονικού εγγράφου στο άρθρο 13 περίπτ. γ του Π.Κ., όπως αυτό τροπ. με άρθρο 2 Ν.1805/88. Σύμφωνα λοιπόν με το άρθρο αυτό έγγραφο είναι κάθε γραπτό που προορίζεται ή είναι πρόσφορο να αποδείξει γεγονός που έχει έννομη σημασία όπως και κάθε σημείο που προορίζεται να αποδείξει ένα τέτοιο γεγονός. ΄Έγγραφο είναι και κάθε μέσο το οποίο χρησιμοποιείται από υπολογιστή ή περιφερειακή μνήμη υπολογιστή, με ηλεκτρονικό, μαγνητικό ή άλλο τρόπο, για εγγραφή , αποθήκευση, παραγωγή ή αναπαραγωγή στοιχείων, που δεν μπορούν να διαβιβαστούν άμεσα, όπως επίσης και κάθε μαγνητικό, ηλεκτρονικό ή άλλο υλικό στο οποίο εγγράφεται οποιαδήποτε πληροφορία, εικόνα, σύμβολο ή ήχος, αυτοτελώς ή σε συνδυασμό, εφ΄ όσον τα μέσα και τα υλικά αυτά προορίζονται ή είναι πρόσφορα να αποδείξουν γεγονότα που έχουν έννομη σημασία.

Σχετική με την έννοια του ηλεκτρονικού εγγράφου είναι και η διάταξη του άρθρου 444 περ. 3 Κ.Πολ.Δικ. σύμφωνα με την οποία ιδιωτικά έγγραφα θεωρούνται και ?..φωτογραφικές ή κινηματογραφικές αναπαραστάσεις φωνοληψίες και κάθε άλλη μηχανική απεικόνιση.
Σκοπός της ηλεκτρονικής υπογραφής είναι να εξασφαλίσει την γνησιότητα του ηλεκτρονικού εγγράφου, τόσο ως προς τον εκδότη του, όσο και ως προς το περιεχόμενό του. Δηλ. με άλλα λόγια με την ψηφιακή υπογραφή, το ηλεκτρονικό έγγραφο αποκτά ανάλογη αποδεικτική δύναμη με το "φυσικό" έγγραφο, που φέρει ιδιόχειρη υπογραφή . Η ψηφιακή υπογραφή, όπως και όλο το περιεχόμενο ενός ηλεκτρονικού εγγράφου, μπορεί να πλαστογραφηθεί, και μάλιστα χωρίς ν΄ αφήσει καθόλου (ορατά) ίχνη.

 

 

Προηγούμενη Σελίδα        Η ΧΑΜΕΝΗ ΑΤΛΑΝΤΙΔΑ - ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ        Προηγούμενη Σελίδα
Advertised by Ati Advertising on www.idx.gr